İnsan hayatı matematiksel bir yapı içerir mi? Ya da şöyle diyeyim Matematik kuralları insan hayatı ile bire bir örtüşür mü?
Değer verdiğim bir dostum, karar veremediğim bir konuda bana yardımcı olurken: ‘kararını verirken bunu çok bilinmeyenli bir denkleme çevirme, sadece kızın ve sen olsun denklemde, iki bilinmeyenli olsun denklemin… Ha! Şunu da unutma; iki bilinmeyenli denklemi çözmesi de o kadar kolay değildir.’ Demişti de o zamandan beri düşünürüm.
Hayata Matematik kuralları uyarlanabilir mi? İnsan hayatında toplama, çıkarma, çarpma, bölme uygulanabilir mi? İki kere iki dört müdür hayatta? Üçten iki çıkınca bir mi kalır hep? Ya da iki insan birlikte çalışırlarsa iki kişilik iş mi çıkarırlar? Bir buçuk iş çıkabilir mi?
Gönülsüz çalışan kaç kişidir aslında, tembel olan, işten kaytaran. İnsan bu sayılara benzer mi? Kemiyette sayı tutar da keyfiyette tutar mı? Bir kaliteli adam on kişiye bedel olabilir mi? Olabilir. On iş bilmez adam birleşseler kaç kişilik iş çıkarırlar? Bir kişilik bile çıkaramazlar.
Doğru orantı, ya da ters orantı uygulanabilir mi hayata? ‘Benim değer verdiğim kişi bana değer verir, ya da benim değer verdiğim kişi benden nefret eder diyebilir misin? İkisi de olabilir, hiç birisi de olabilir. Düzenli titiz bir annenin kızı da titizdir, zeki babanın oğlu da çok zekidir. Bunu diyebilir miyiz? Tam tersi de olur, aynısı da olur, hiç birisi de…
Fonksiyon hesapları insan hayatına uygulanabilir mi? Kendini bilen bir kişi girdiği her ortamın rengine bürünebilir mi yani? Herhangi bir sayı tertip edilmiş bir bilinmeyenli denkleme sokulsa çok farklı bir değerle ortaya çıkar. İnsanoğlu söz konusu iken; girdiği her ortam insanı değiştirir mi? Yani kişi öyle biridir ki şu ortama girer ortamın rengini alır. Kafirle kafir, münafıkla münafık olur. Müslümanla da Müslüman olur dersek bu nasıl bir insan olur? Kaç yüzü vardır? Kaç kişiliklidir?
Ama olmaz da diyemeyiz hani bukalemun hesabı her girdiği ortama uyanlar da vardır. Dedi kodu edenle eder, dua edenle de dua eder. Namaz kılanla namaz kılar, eve gelir bırakır. Böylesi bir insan kabule şayan birisi olmayıp, münafık damgasını yiyiverir. Limiti var mıdır insan hayatının. Kişinin limiti belli midir?
Sınırımız var mıdır? İnsanın dostlukta bir limiti var mıdır? Düşmanlıkta limit var mıdır? Anne evladı söz konusu olunca korumak pahasına kartala dönüşürken, başka bir konu söz konusu olunca aynı kartal ortaya çıkar mı? Öfkenin limiti var mıdır? Neşeliyken ki kapasitemiz ile kederli iken ki kapasitemiz aynı mıdır? Hayır. Neşeli insan yorulma bilmezken, kerli insanın eli kalkmaz bir iş yapmak için. Daimi yorgundur. İnsan hayatında yutan eleman var mıdır?
Etkisiz eleman var mıdır? Benciller, materyalistler, tüketim hastaları, sadist ruhlular yutan eleman olabilirler. Belli bir kişi yutan eleman olmadığına, çok kişi yutan eleman olabileceğine göre Matematikte sıfırı tanır gibi bunları tanıyabilir miyiz? Hayır.
Hayatımız da sıfırın yeri neresi? İki küme de kesişen elemanlar, bileşen elemanlar vardır da insan söz konusu olunca kesişim mümkün müdür? Hayır. Her insan şahsına münhasır, tektir. Birbirinin her konuda aynısı iki insan bulmak ikizler söz konusu iken bile mümkün değildir. Bire bir aynı yoktur da bazı konular da benzerlik olabilir. Aynı sıfır hatalı çıkmaz. Gerçekte bir ailenin elemanı olmasak bile onların yanında olmuş gibi olur muyuz?
Gönüller de taşınanlar hangi kümenin elemanı acaba? Bir karar verilecekken denklem tek bilinmeyenli mi kurulur, çok bilinmeyenli mi, bilinmeyen hesabını kim yapar, sürpriz bilinmeyenler çıkar mı? Sen iki bilinmeyenli zannederken bir de bakmışsın ortada denklem falan yok.)))
Taktir, tedbiri bozmuştur.
Kapsar sözcüğü kim kimi kapsar? Ailem ne kadar beni kapsar? İçinde bulunduğum kurum konum ne kadar beni kapsar? Eşler birbirini kapsar mı? Kısmen belki, tamamen asla…
Çünkü herkes hisleriyle, birikimleriyle, birbirinden o kadar çok farklıdır ki; ben benlikten çıkıp sadece bir başkasının kapsam alanında olamam. İnsanın ‘yeter be’ dediği zamanda kim kimi kapsam alanına, boyunduruğu altına alabilir? Matematikte bir problemin çözüm yolları bellidir. Hangi yolu kullanırsan kullan, sonuç hep aynı çıkar. Sürpriz olmaz hiç…
İnsan söz konusu ise aynı problem farklı insanlarda aynı sonucu verir mi? Asla. Kiminde sonuç menfi, kiminde ise müspettir. .
Matematikte çözülen probleme duygu katılmaz. Yediden altı çıkacak olsun bu gün çok neşeliyim beş kalsın denilmez. Ama insan hayatında problem çözerken çözüm onun duygularından azade değildir. Sadece kişinin duygularından, kişinin kendisinden kaynaklanan şartların dışında, dış etkenlerden kaynaklanan tepkiler de vardır ki bu ne yüzde hesapları ile, ne faiz hesapları ile belirlenemez. Problemi biz oluştururuz belki ama sonuç daima farklıdır.
Çünkü insanoğlu davranışlarını, tepkilerini seçebilir belki fakat sonuçlarını asla bilemez. Bir gecede tüm ülke zengin, bir gecede fakir de olabilir. O zaman kim ihtimal hesabından sıfır hata ile çıkmış? Kayıplar kestirilemez.
Duygu tüm matematiği alt üst eder. Gönül tüm orantı hesaplarını iflas ettirir. Duygu, gönül ruh sahibi bir varlık söz konusu ise eğer değil matematik, mantık, her şey iflas eder. Hayatı sadece matematiksel bir dokudan, daha doğrusu kesinlik ifade eden formüllerden ibaret görenler hayal kırıklığına uğrarlar. İnsan denen varlıklar bir meçhuller örgüsüdür.
Ona dair bilgilerin vardır belki ama duygular, seziler, kişisel paradigmalar söz konusu ise, eşittir kelimesi asla kullanılamaz. Şu kişi eşittir, şu diyemeyiz. Değişim her daim insanladır ve üç yıl önceki insan ile şimdiki insan aynı değildir. Zamanın rüzgarı insanı taşırken, dağlara, tepelere vurarak taşır. Öylece, olduğu gibi bırakıvermez.
İnsan kendini bile tam olarak keşfedememişken, kendi bilinmezini çözememişken nasıl olacak da denklem çözecek? Bir de hepsinin üstüne ‘senin bir hesabın varsa Allah’ın da bir hesabı vardır; Allah’ın hesabının karşısında kulun hesabı hiçtir’ kanunu da koyarsak kim kuyu kazar, kim içine düşer. Kimler pişirir de kimler yer. Firavun kucağında, bir de bakmış, Hz. Musa’yı büyütür.
Alıntı
